Een bronzen ruiterstandbeeld: een bebaarde man steekt zijn hand op vanaf een paard, in het standbeeld zijn nog resten van goud te zien
Het ruiterstandbeeld van keizer Marcus Aurelius in de Capitolijnse Musea in Rome. Photo: Rome Capitoline Marcus Aurelius statue original, Nicholas Hartmann, CC BY-SA 4.0, modified: verkleind

Het bestuur van Rome: uitleg, dia's en vragen

Hoe werd Rome bestuurd? De republiek, de senaat en de consuls, Julius Caesar, Augustus en de keizers met afbeeldingen voor leerjaar 4–6 (10–12 jaar).

Rome was eerst een republiek en daarna een keizerrijk. In dit artikel kijken we wie er in Rome besliste en hoe de macht veranderde. Het past bij geschiedenis in leerjaar 4–6, en elke stap kan als dia aan de klas getoond worden.

Aan het eind vertelt de leerling wat een consul en de senaat zijn en wie er mocht stemmen. Hij weet ook waarom Rome een keizer kreeg en welke bekende keizers er waren.

Key concepts

republiek
Een republiek is een staatsvorm waarin het staatshoofd geen erfelijke vorst is, maar meestal voor een bepaalde tijd wordt gekozen. Finland is sinds 1919 een republiek. Het woord komt van het Latijnse res publica, dat publieke zaak betekent.
keizer
De hoogste heerser van het Romeinse Rijk. De eerste keizer was Augustus, die in 27 voor Christus aan de macht kwam. Het gezicht en de naam van de keizer stonden op munten, en veel keizers werden na hun dood als goden vereerd.
forum
Het centrale plein van een Romeinse stad, met tempels, winkels en bestuursgebouwen eromheen. Er werden toespraken, rechtszaken en feesten gehouden. Het Forum Romanum in Rome was het hart van het hele rijk.
denarius
Een Romeinse zilveren munt, vaak met de afbeelding en de naam van de keizer. Eeuwenlang was de denarius de belangrijkste munt van Rome; er werd bijvoorbeeld de soldij van de soldaten mee betaald. Aan munten zien onderzoekers wie wanneer regeerde.
stemmen
Stemmen betekent dat iemand zijn eigen keuze aangeeft bij een verkiezing of besluit. In Finland hebben burgers van 18 jaar en ouder stemrecht bij landelijke verkiezingen, en het stemgeheim zorgt ervoor dat niemand te weten komt hoe een ander heeft gestemd.
wet
Een wet is een gemeenschappelijke regel van de samenleving die iedereen moet volgen. In Finland maakt het parlement de wetten, en rechtbanken beslissen of een wet is overtreden.

Related exercises

There is no exercise for this topic yet

Teacher or creator: make the first exercise with Puro Editor and choose Het oude Rome as its topic. It will appear here as soon as it is published.

Make the first exercise for this topic

  1. 1. Wat weet jij over het bestuur van Rome?

    Wie besliste er over zaken in Rome?
    Wat betekent republiek?
    Waarom kreeg Rome een keizer?
    Mocht iedereen stemmen?

  2. 2. Van koningen naar keizers

    De laatste koning van Rome werd volgens de overlevering in het jaar 509 v.Chr. verjaagd. Daarna was Rome bijna 500 jaar een republiek. In het jaar 27 v.Chr. begon het keizerrijk.

    Een marmeren hoofd van opzij: een jonge man met een lauwerkrans in zijn haar
    Keizer Augustus (27 v.Chr.–14 n.Chr.). Hij regeerde ongeveer 40 jaar. Het beeld staat in de Glyptothek in München.. Photo: Glyptothek München – 18.04.2022 – Augustus Bevilacqua (1), Dan Mihai Pitea, CC BY-SA 4.0, modified: verkleind
    Een marmeren buste: een bebaarde man met krullend haar kijkt opzij, met een mantel over zijn schouder
    Keizer Caracalla (211–217). In het jaar 212 gaf hij het burgerrecht aan bijna alle vrije inwoners.. Photo: Caracalla Farnese (Caracalla MAN Napoli Inv6033 n06), Marie-Lan Nguyen (2011), CC BY 2.5, modified: verkleind
    1. 509 v.Chr. Volgens de overlevering wordt de laatste koning verjaagd. Rome is nu een republiek.
    2. 494–287 v.Chr. De plebejers, de gewone burgers, eisen dezelfde rechten als de patriciërs, de adellijke families
    3. 44 v.Chr. Julius Caesar sterft en de republiek wankelt
    4. 27 v.Chr. Augustus is de eerste keizer van Rome
    5. 212 Caracalla geeft het burgerrecht aan bijna alle vrije inwoners
  3. 3. Wie besliste in de republiek?

    Twee consuls leidden de republiek, telkens voor één jaar. De senaat, een raad van honderden mannen, gaf hun advies. De burgers stemden over de leiders, maar alleen vrije mannen mochten stemmen. Vrouwen en slaven mochten dat niet.

    Een schilderij van de senaatszaal: een man in een witte toga spreekt met uitgestrekte hand, op de banken zitten tientallen mannen in toga's en rechts zit er één alleen
    Cicero spreekt in de senaat in het jaar 63 v.Chr. Het schilderij is gemaakt in de jaren 1800 en is dus de voorstelling van een latere kunstenaar.. Photo: Cicero Denounces Catiline in the Roman Senate by Cesare Maccari - 4, Cesare Maccari, Public domain, modified: verkleind
  4. 4. Het forum, de plek van de politiek

    Het forum was het centrale plein van Rome. De senaat kwam bijeen in de Curia, het senaatsgebouw. Sprekers spraken het volk toe vanaf het podium, de Rostra. Volgens de overlevering werden de Twaalf Tafelen, de eerste geschreven wet van Rome, op het forum tentoongesteld.

    Een hoge bakstenen muur van onderaf gezien: drie grote gebogen vensters met traliewerk en een lage deur tegen een blauwe lucht
    De Curia Julia op het forum, het vergadergebouw van de senaat. Het huidige gebouw is gerestaureerd.. Photo: Curia Julia (Senate House), Roman Forum, Rome (9115853194), Carole Raddato, CC BY-SA 2.0, modified: verkleind
    De ruïnes van het forum: een breed podium van bruine steen, erachter een witte triomfboog en rechts een bakstenen senaatsgebouw
    De Rostra op het Forum Romanum. Sprekers spraken het volk toe vanaf dit podium. Rechts is het senaatsgebouw te zien.. Photo: Rostra foro romano, sailko, CC BY 2.5, modified: verkleind
  5. 5. Julius Caesar en het einde van de republiek

    Julius Caesar was een veldheer die Gallië veroverde, het gebied van het huidige Frankrijk. Hij kreeg in Rome steeds meer macht. Een deel van de senatoren was daar bang voor en doodde hem in het jaar 44 v.Chr. De burgeroorlog duurde jarenlang.

    Een wit marmeren hoofd: een ouder wordende man met een gerimpeld voorhoofd en een kort pony
    Een portret van Julius Caesar, dat vermoedelijk tijdens zijn leven is gemaakt. Het beeld staat in Turijn.. Photo: Head of Julius Caesar from Tusculum MAntTorino 2089 n01, Marie-Lan Taÿ Pamart, Public domain, modified: verkleind
  6. 6. De keizer en het keizerrijk

    In het keizerrijk lag de hoogste macht bij de keizer, terwijl in de republiek de macht over velen verdeeld was. De keizer leidde het leger, benoemde de bestuurders van de provincies en besliste over wetten. Op het geld, de denarii, werd zijn beeltenis gedrukt. De eerste keizer was Augustus.

    Een marmeren buste: een man met een rechte pony en een ernstige blik
    Trajanus (98–117). Het rijk was in zijn tijd het grootst.. Photo: Traianus Glyptothek Munich 336, Onbekende maker, Public domain, modified: verkleind
    Een marmeren buste: een bebaarde man met krullend haar en een beschadigde neus
    Hadrianus (117–138). In zijn tijd begon de bouw van de Muur van Hadrianus.. Photo: Hadrian Musei Capitolini MC890, Marie-Lan Nguyen (2009), CC BY 2.5, modified: verkleind
    Een bronzen ruiterstandbeeld: een bebaarde man steekt zijn hand op vanaf een paard
    Marcus Aurelius (161–180). Hij schreef zijn gedachten op in een boek dat nog steeds gelezen wordt.. Photo: Rome Capitoline Marcus Aurelius statue original, Nicholas Hartmann, CC BY-SA 4.0, modified: verkleind
    Een gigantisch bronzen hoofd: een jonge man met grote ogen en krullend haar in een pony
    Constantijn (306–337). Hij stichtte Constantinopel in het jaar 330.. Photo: Colossal head of Constantine (M.C. inv. 1072), August 24, 2021, D. Benjamin Miller, Public domain, modified: verkleind
  7. 7. Bespreek het in tweetallen

    Waarom had Rome twee consuls en niet één leider?
    Wat was het grootste verschil tussen de republiek en het keizerrijk?
    Wat is het verschil tussen het stemrecht in Rome en het stemrecht nu?
    Wat hebben de Romeinen ons nagelaten, bijvoorbeeld in de wetten?

Summary

Rome werd eerst door koningen geregeerd. Volgens de overlevering begon de republiek in het jaar 509 v.Chr. Twee consuls leidden haar, en de senaat gaf hun advies. Alleen vrije mannen mochten stemmen. De plebejers kregen van de patriciërs meer rechten. Julius Caesar kreeg veel macht en stierf in het jaar 44 v.Chr. In het jaar 27 v.Chr. werd Augustus de eerste keizer. De keizer had de hoogste macht, en zijn beeltenis werd op het geld gedrukt. In het jaar 212 kregen bijna alle vrije inwoners het Romeinse burgerrecht. Het Romeinse recht is nog steeds de basis voor de wetten van veel landen.

Frequently asked questions

Mocht iedereen stemmen in Rome?

Nee. Alleen vrije mannelijke burgers mochten stemmen. Vrouwen, slaven en mensen uit andere streken mochten dat niet. Stemmen was dus het recht van maar een deel van de mensen.

Wat was het verschil tussen de republiek en het keizerrijk?

In de republiek lag de macht bij velen, bijvoorbeeld bij de consuls en de senaat, en de ambtenaren wisselden elk jaar. In het keizerrijk lag de hoogste macht bij de keizer. De senaat en de ambtenaren bleven bestaan, maar de keizer besliste over de belangrijkste zaken.

Wat is er van het Romeinse recht aan ons overgebleven?

De Romeinen schreven de wetten op, zodat iedereen de regels kende. Het Romeinse recht is de basis voor de wetten van veel Europese landen. In de rechtspraak worden nog steeds Latijnse woorden gebruikt.

Try exercises