
De Franse Revolutie: de bestorming van de Bastille in 1789
Waarom kwamen de Fransen in 1789 in opstand tegen de koning? De Bastille, de Rechten van de Mens en de driekleur in beeld. Dia's en vragen voor leerjaar 4–6.
In 1789 begon in Frankrijk een revolutie: het volk eiste macht van de koning. De koning besliste niet meer alles alleen. Het artikel vertelt waarom dat gebeurde en past bij geschiedenis in leerjaar 4–6. Elke stap kan als dia aan de klas worden getoond.
Aan het eind kan de leerling vertellen waarom de Fransen in opstand kwamen tegen de koning en wat de bestorming van de Bastille betekende. De leerling weet wat de Verklaring van de Rechten van de Mens en de Burger zei en wie erbuiten vielen. De leerling kan drie dingen noemen die van de revolutie tot nu zijn overgebleven: de driekleur, de Marseillaise en de meter.
Belangrijke begrippen
- Franse Revolutie
De Franse Revolutie begon in 1789, toen het volk in opstand kwam tegen de koningsmacht en de voorrechten van de standen. De leuzen waren vrijheid, gelijkheid en broederschap, en de monarchie werd in 1792 afgeschaft. De revolutie had gevolgen voor heel Europa en eindigde met de machtsovername door Napoleon in 1799.- koning
Een man die over een koninkrijk regeert. In de middeleeuwen geloofde men dat de koning zijn macht van God had, en die ging vaak van vader op zoon over. In de middeleeuwen hoorde Finland bij het koninkrijk Zweden.- stand
Een stand was een maatschappelijke groep waarin iemand meestal werd geboren, met eigen rechten en plichten. In Zweden en Finland waren er vier standen: adel, geestelijken, burgers en boeren. In Finland werd de Standenrijksdag in 1906 vervangen door een parlement.- edelman
Een edelman behoorde tot de hoogste stand, en die positie werd meestal binnen de familie geërfd. In Zweden-Finland kregen edelen vanaf de jaren 1280 vrijstelling van belasting in ruil voor het uitrusten van ruiters voor de oorlog. Ze kregen ook hoge ambten.- belasting
Belasting is een verplichte betaling die mensen en bedrijven doen aan de staat, gemeenten of andere publieke instanties. Met belastinggeld worden bijvoorbeeld scholen, gezondheidszorg en wegen betaald. In Finland zijn er bijvoorbeeld inkomstenbelasting en btw.- mensenrechten
Mensenrechten horen bij ieder mens, ongeacht afkomst, geslacht of godsdienst. Daartoe behoren bijvoorbeeld het recht op leven en op vrijheid. De VN namen in 1948 de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens aan, na de gruweldaden van de Tweede Wereldoorlog.- republiek
- Een republiek is een staatsvorm waarin het staatshoofd geen erfelijke vorst is, maar meestal voor een bepaalde tijd wordt gekozen. Finland is sinds 1919 een republiek. Het woord komt van het Latijnse res publica, dat publieke zaak betekent.
- meter
De basiseenheid van lengte. Een meter heeft honderd centimeter.
1. Wat weet je over de Franse Revolutie?
Waarom kwamen de Fransen in opstand tegen de koning?
Wat gebeurde er op 14 juli 1789 bij de Bastille?
Welke mensen vielen buiten de Verklaring van de Rechten van de Mens en de Burger?
Wat is er van de revolutie overgebleven?2. De koning, drie standen en duur brood
In 1789 werd Frankrijk geregeerd door koning Lodewijk XVI. De mensen waren verdeeld in drie standen: de geestelijkheid, de adel en de Derde Stand. Tot de Derde Stand behoorden bijna alle mensen, bijvoorbeeld boeren en ambachtslieden. Zij moesten belastingen betalen, maar de geestelijkheid en de adel waren van veel belastingen vrijgesteld. Brood was het belangrijkste voedsel van de armen, en na een slechte oogst werd het duurder.

Koning Lodewijk XVI in kroningsgewaad. Antoine-François Callet schilderde het portret in 1779. Lodewijk XVI was koning vanaf 1774.. Foto: Portrait of Louis XVI of France, Antoine-François Callet, Public domain, bewerkt: verkleind 
Een spotprent uit 1789 of rond die tijd. Een boer draagt een edelman en een priester op zijn rug. De Franse titel betekent ongeveer: ik hoop dat dit spel snel afgelopen is.. Foto: A faut esperer q'eu se jeu la Finira bentot sic, G.23829, Tuntematon kaivertaja (Anonyme, graveur), CC0, bewerkt: verkleind 3. De bestorming van de Bastille op 14 juli 1789
De Bastille was een vesting en gevangenis in Parijs. Het was een symbool van de macht van de koning. Op 14 juli 1789 bewapenden de Parijzenaars zich en namen de Bastille in. Ze zochten wapens en buskruit. De koning verloor zijn greep op Parijs.

De bestorming van de Bastille op 14 juli 1789. Jean-Pierre Houël schilderde het werk in 1789. Onderaan staat een Franse museumaantekening.. Foto: Prise de la Bastille, Jean-Pierre Houël, Public domain, bewerkt: verkleind 4. Verklaring van de Rechten van de Mens en de Burger: voor wie gold ze?
In augustus 1789 nam de Franse Nationale Vergadering de Verklaring van de Rechten van de Mens en de Burger aan. Volgens het eerste artikel worden mensen vrij en met gelijke rechten geboren. In de praktijk gold de verklaring niet voor iedereen. Vrouwen hadden niet dezelfde rechten als mannen, en tot slaaf gemaakte mensen werden niet meteen bevrijd.

De Verklaring van de Rechten van de Mens en de Burger als schilderij. Jean-Jacques-François Le Barbier schilderde het in 1789. De tekst van de verklaring is in het Frans en telt 17 artikelen.. Foto: Déclaration des droits de l'homme et du citoyen, Jean-Jacques-François Le Barbier, Public domain, bewerkt: verkleind 5. De koning verliest zijn macht
De revolutie duurde tien jaar. In die tijd verloor de koning zijn macht, en Frankrijk werd een republiek.

De vrouwen van Parijs marcheren op 5 oktober 1789 naar Versailles. De afbeelding is een gravure uit de jaren 1800, niet uit de tijd van de gebeurtenis. Op het spandoek staat in het Frans du pain, dat betekent brood.. Foto: Les Poissardes de Paris en marche sur Versailles, Léon du Paty (piirros) ja F. Meaulle (kaiverrus), CC0, bewerkt: verkleind 
Olympe de Gouges. Alexander Kucharsky schilderde het portret in de jaren 1780.. Foto: Olympe de Gouges, Alexander Kucharsky, Public domain, bewerkt: verkleind - 14.7.1789 De Parijzenaars nemen de Bastille in
- 5.–6.10.1789 De vrouwen marcheren voor brood naar Versailles
- 1791 Olympe de Gouges eist rechten voor vrouwen
- 1792 Frankrijk wordt tot republiek uitgeroepen
- 1793 Koning Lodewijk XVI wordt onthoofd
- 1799 Napoleon neemt de macht over
6. Wat bleef er over van de revolutie?
De driekleur is nog steeds de vlag van Frankrijk, en de Marseillaise is het volkslied. De Marseillaise werd geschreven in 1792. Tijdens de revolutie begon men ook het metrieke stelsel te ontwikkelen, zodat dezelfde maat overal kon worden gebruikt.

Een waaier van eind jaren 1700. In het midden staat Lafayette binnen een driekleurige ring. De tekst vive la liberté nationale betekent: leve de nationale vrijheid.. Foto: La Fayette et la cocarde tricolore, EV0157, Onbekende maker, CC0, bewerkt: verkleind 
Rouget de Lisle zingt de Marseillaise voor het eerst in 1792. Isidore Pils schilderde het werk pas in 1849, dus het is een latere voorstelling van de gebeurtenis.. Foto: Rouget de l'Isle chantant pour la première fois la Marseillaise chez Dietrich, maire de Strasbourg, Isidore Pils, Public domain, bewerkt: verkleind 
Een marmeren standaardmeter in Parijs, aan de rue de Vaugirard 36. Hij stamt van eind jaren 1700. Het ingegraveerde woord METRE is Frans.. Foto: Mètre-étalon Paris, LPLT, CC BY-SA 3.0, bewerkt: verkleind 7. Bespreek het in tweetallen
Waarom waren boeren en stedelingen in 1789 ontevreden?
Welke mensen vielen buiten de Verklaring van de Rechten van de Mens en de Burger?
Waarom eiste Olympe de Gouges rechten voor vrouwen?
Wat van de revolutie wordt nog steeds gebruikt?
Samenvatting
De Franse Revolutie begon in 1789. Koning Lodewijk XVI regeerde, en de Derde Stand betaalde belastingen, maar de geestelijkheid en de adel waren van veel belastingen vrijgesteld. De Parijzenaars namen de Bastille in op 14 juli 1789. In augustus nam de Nationale Vergadering de Verklaring van de Rechten van de Mens en de Burger aan, maar die gold nog niet voor vrouwen en tot slaaf gemaakte mensen. In 1792 werd Frankrijk een republiek, en in 1793 werd de koning onthoofd. Van de revolutie bleven de driekleur, de Marseillaise en het metrieke stelsel over.
Veelgestelde vragen
Waarom wordt in Frankrijk 14 juli gevierd?
Het is de nationale feestdag van Frankrijk. De dag herinnert aan de bestorming van de Bastille in 1789. In 1880 werd er een officiële feestdag van gemaakt.
Wat betekenen de kleuren van de driekleur?
Blauw en rood waren de kleuren van de stad Parijs. Wit was de kleur van de koning. In 1789 werden de kleuren gecombineerd tot het embleem van de Nationale Garde, en dat werd de vlag van Frankrijk.
Werd alles meteen beter?
Nee. De revolutie bracht nieuwe rechten, maar ook oorlogen en geweld. Vrouwen kregen in Frankrijk pas in 1944 stemrecht. De slavernij werd in 1794 verboden in de Franse koloniën, maar Napoleon voerde die in 1802 weer in, en in 1848 werd ze definitief verboden.
Probeer oefeningen
Hebben jullie dit onderwerp in de les behandeld? Maak er een opdracht over voor je klas.