Een astronaut in een wit ruimtepak staat op het grijze maanoppervlak; in het gouden vizier van zijn helm zie je de fotograaf en de maanlander
Buzz Aldrin op de maan in juli 1969. Neil Armstrong maakte de foto en is klein te zien in het vizier van Aldrins helm.. Foto: Aldrin Apollo 11 original, Neil Armstrong (NASA), Public domain, bewerkt: verkleind

De maanlanding van 1969: Apollo 11 en de ruimtewedloop

Hoe kwamen mensen in 1969 op de maan? De ruimtewedloop, de Saturnus V-raket, de bemanning van Apollo 11 en de maanwandeling in beeld. Dia's en vragen voor leerjaar 4–6.

In juli 1969 liepen voor het eerst mensen op de maan. Daarvoor hadden de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie al meer dan tien jaar met elkaar gewedijverd in de ruimte. Die tijd heet de Koude Oorlog: de twee landen waren rivalen en waren bang voor elkaar, maar voerden geen directe oorlog met elkaar. Dit artikel vertelt het verhaal van de maanlanding en past bij geschiedenis in leerjaar 4–6. Elke stap kun je als dia aan de klas laten zien.

Aan het eind kunnen leerlingen vertellen wat de ruimtewedloop was en hoe Apollo 11 naar de maan en terug ging. Ze kennen de bemanning en weten wat er op de maan gebeurde. Ze kunnen ook uitleggen waarom de maanlanding vandaag nog belangrijk is.

Belangrijke begrippen

maan
De maan draait om de aarde en is haar enige natuurlijke satelliet. Hij geeft zelf geen licht, maar weerkaatst het zonlicht.
ruimte
De ruimte is het enorme gebied buiten de dampkring van de aarde. Er zijn sterren en planeten, maar geen lucht om te ademen.
astronaut
Iemand die naar de ruimte reist. De eerste mens in de ruimte was Joeri Gagarin, in 1961. Neil Armstrong was in 1969 de eerste die op de maan liep.
televisie
Een apparaat met een scherm om programma's en films te kijken.
oceaan
Een heel grote zee. De grootste oceaan is de Grote of Stille Oceaan.
zwaartekracht
De kracht die alles naar de grond trekt. Daarom valt een appel uit de boom.
  1. 1. Wat weet je over de maanlanding?

    Wie was de eerste mens in de ruimte?
    Met welke raket vlogen de astronauten naar de maan?
    Wat zei Neil Armstrong op de maan?
    Waarom is de maanlanding vandaag nog belangrijk?

  2. 2. De ruimtewedloop: wie is het eerst?

    Tijdens de Koude Oorlog wedijverden de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie op veel gebieden. Wie zou als eerste de ruimte en de maan bereiken? Die wedstrijd heet de ruimtewedloop.

    Een glanzende metalen bol tegen een zwarte achtergrond, met vier lange dunne antennes
    Een replica van de satelliet Spoetnik 1. De echte Spoetnik was een metalen bol van ongeveer 58 centimeter breed met vier lange antennes.. Foto: Sputnik asm, NSSDC, NASA, Public domain, bewerkt: verkleind
    Zwart-witfoto: een lachende jonge man in uniform kijkt opzij
    Joeri Gagarin in 1961. Op 12 april 1961 vloog hij in een ruimteschip één keer rond de aarde. De foto is hetzelfde jaar gemaakt tijdens zijn bezoek aan Helsinki.. Foto: Yuri Gagarin (1961) - Restoration (cropped), Arto Jousi (restauroinut Adam Cuerden), Public domain, bewerkt: verkleind
    Zwart-witfoto: een man in een donker pak steekt zijn hand op achter een spreekgestoelte in een stadion, met publiek achter hem
    President John F. Kennedy spreekt in 1962 in Houston. Het doel om vóór het einde van de jaren 1960 een mens op de maan te zetten, had hij al in 1961 aangekondigd. Op het spreekgestoelte staat het Engelstalige zegel van de president.. Foto: Kennedy at Rice University - GPN-2000-001618, NASA, Public domain, bewerkt: verkleind
    1. 1957 Spoetnik, de eerste satelliet, draait om de aarde
    2. 1957 Het hondje Laika vliegt de ruimte in
    3. 1961 Joeri Gagarin, eerste mens in de ruimte
    4. 1961 De VS kiezen voor de maan
    5. 1968 Apollo 8 draait om de maan
    6. 1969 Apollo 11 landt op de maan
  3. 3. De Saturnus V brengt Apollo 11 op weg

    Apollo 11 vertrok op 16 juli 1969 uit Florida. Aan boord waren Neil Armstrong, Buzz Aldrin en Michael Collins. Ze werden gedragen door de Saturnus V-raket, die ongeveer 110 meter hoog was. Boven op de raket zat het Apollo-ruimteschip. De reis naar de maan duurde drie dagen.

    Een hoge witte raket stijgt op van het lanceerplatform tussen vuur en rook, naast een rode lanceertoren onder een blauwe lucht
    De Saturnus V stijgt op 16 juli 1969 op van het lanceerplatform in Florida. Rechts staat de rode lanceertoren. Op de raket staat in het Engels United States en USA.. Foto: Apollo 11 Launch - GPN-2000-000630, NASA, Public domain, bewerkt: verkleind
  4. 4. Eagle landt op de maan

    Op 20 juli 1969 landde de maanlander Eagle op de maan. Collins bleef in de Columbia en draaide rondjes om de maan. Een paar uur later zette Armstrong als eerste mens voet op de maan. Naar schatting keken honderden miljoenen mensen mee op televisie. Armstrong zei: ‘That’s one small step for man, one giant leap for mankind.’ In het Nederlands: ‘Een kleine stap voor een mens, maar een reuzensprong voor de mensheid.’

    Close-up van grijs stof met een diepe afdruk van een laars, met dwarse ribbels op de bodem van de afdruk
    De voetafdruk van Buzz Aldrin in het maanstof. Aldrin maakte de foto zelf, zodat wetenschappers konden zien hoe het maanoppervlak eruitziet.. Foto: Buzz Aldrin's bootprint on the Moon, AS11-40-5878, Buzz Aldrin (NASA), Public domain, bewerkt: verkleind
  5. 5. Wat deden de astronauten op de maan?

    Armstrong en Aldrin waren ongeveer tweeënhalf uur op het maanoppervlak. Ze zetten de vlag van de Verenigde Staten neer, plaatsten meetinstrumenten en verzamelden 21,5 kilo gesteente en stof. Daarna vloog Eagle terug naar de Columbia. Op 24 juli landde de Columbia aan parachutes in de Stille Oceaan.

    Een astronaut staat op de maan naast de vlag van de Verenigde Staten; links de gouden poot van de maanlander en op de grond veel voetafdrukken
    Buzz Aldrin en de vlag van de Verenigde Staten. Langs de bovenkant van de vlag zit een horizontale stok, omdat er op de maan geen wind is die de vlag kan uitspreiden.. Foto: Buzz Aldrin and the US flag on the Moon, AS11-40-5875, Neil Armstrong (NASA), Public domain, bewerkt: verkleind
    Een astronaut loopt naar de maanlander; vooraan staat een goudkleurig meetinstrument met twee zonnepanelen aan de zijkanten, in de verte een vlag
    Aldrin loopt naar Eagle. Vooraan staat een instrument dat maanbevingen mat. De vleugels zijn zonnepanelen. Verder naar achteren staat een spiegel waarop je vanaf de aarde een laserstraal kunt richten.. Foto: Astronaut Edwin Aldrin deploys the PSEP, AS11-40-5948, Neil Armstrong (NASA), Public domain, bewerkt: verkleind
    Zwart-witfoto: een kegelvormige capsule drijft in zee op ballonnen en een drijfring, ernaast een rubberboot en mannen in beschermende pakken
    De Columbia drijft op 24 juli 1969 in de Stille Oceaan. De astronauten zitten in grijze beschermende pakken in een rubberboot, omdat men bang was dat ze onbekende bacteriën van de maan zouden meenemen.. Foto: Astronauts in Lifeboat After Apollo 11 Splashdown, NASA, CC0, bewerkt: verkleind
  6. 6. Waarom is de maanlanding nog steeds belangrijk?

    Van 1969 tot 1972 liepen 12 mensen op de maan. Foto’s uit de ruimte lieten zien hoe klein en mooi de aarde is. Tijdens de ruimtewedloop werden ook de eerste weer- en communicatiesatellieten gebouwd. Later werd de wedstrijd samenwerking: in het Internationaal Ruimtestation wonen sinds 2000 astronauten uit veel landen.

    De blauw-witte aarde, half verlicht, aan een zwarte hemel, met onderaan het grijze maanoppervlak
    Aardopkomst: de aarde boven het maanoppervlak. Astronaut William Anders maakte de foto tijdens de vlucht van Apollo 8 op kerstavond 1968.. Foto: Earthrise, Bill Anders (NASA), Public domain, bewerkt: verkleind
  7. 7. Bespreek het in tweetallen

    Waarom wedijverden de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie in de ruimte?
    Waarom liep Michael Collins niet op de maan?
    Wat bedoelde Armstrong met een kleine stap en een reuzensprong?
    Wat hebben wij vandaag aan ruimteonderzoek?

Samenvatting

Tijdens de Koude Oorlog wedijverden de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie in de ruimte. De Sovjet-Unie stuurde in 1957 de eerste satelliet, Spoetnik, en in 1961 de eerste mens, Joeri Gagarin, de ruimte in. Apollo 11 vertrok op 16 juli 1969 met een Saturnus V-raket. De maanlander Eagle landde op 20 juli in de Zee der Rust, een vlakte op de maan en geen echte zee. Neil Armstrong zette als eerste voet op de maan; in Europa was het toen al vroeg in de ochtend van 21 juli. Armstrongs woorden betekenden dat de kleine stap van één mens een grote prestatie was voor de hele mensheid. Michael Collins draaide intussen in de Columbia rondjes om de maan. De bemanning kwam op 24 juli terug op aarde. Van 1969 tot 1972 liepen 12 mensen op de maan.

Veelgestelde vragen

Waarom huppelden de astronauten op de maan?

De zwaartekracht op de maan is ongeveer een zesde van die op aarde, dus alles voelt daar veel lichter. Maar het ruimtepak was groot en stijf. De astronauten merkten dat huppelen beter ging dan lopen.

Is de Sovjet-Unie op de maan geweest?

De Sovjet-Unie stuurde geen mensen naar de maan. Wel stuurde ze ruimtesondes zonder mensen aan boord. Loena 9 landde in 1966 heel op de maan, en het maanwagentje Loenochod 1 reed in 1970 over het maanoppervlak.

Staan de voetafdrukken nog op de maan?

Hoogstwaarschijnlijk wel. Op de maan is geen lucht, geen wind en geen regen, dus de sporen kunnen heel lang blijven bestaan. Een ruimtesonde die om de maan draait, heeft de landingsplaatsen van de Apollo-vluchten gefotografeerd. Op de foto’s zie je de apparatuur en de paden die de astronauten liepen.

Probeer oefeningen

Hebben jullie dit onderwerp in de les behandeld? Maak er een opdracht over voor je klas.

Maak een opdracht