
Voedselketen: producenten, consumenten en afbrekers
Uitleg, dia's en opdrachten over de voedselketen voor leerjaar 3–4: producent, consument, afbreker, richting van de pijlen en voedselweb. Met foto's.
De voedselketen laat zien wie wie eet en waar de energie vandaan komt. Het artikel behandelt producenten, consumenten en afbrekers aan de hand van een weide. Elke stap kan meteen als dia aan de klas worden getoond.
Tot slot kan de leerling een eigen voedselketen bouwen, de pijlen in de goede richting tekenen en vertellen wat er gebeurt als één schakel verdwijnt.
Key concepts
- voedselketen
De volgorde waarin levende wezens elkaar opeten, bijvoorbeeld een plant, een haas en een vos.- producent
Een plant die met behulp van zonlicht zelf zijn voedsel maakt. Hij is het begin van een voedselketen.- planteneter
Een dier dat alleen planten eet, zoals een haas of een eland.- vleeseter
Een dier dat andere dieren eet, zoals een wolf of een lynx.- alleseter
Een dier dat zowel planten als dieren eet, zoals een beer of een mens.- afbreker
Een levend wezen dat dode planten en dieren afbreekt tot aarde, zoals een schimmel of een regenworm.- fotosynthese
Een plant maakt met zonlicht, water en koolstofdioxide suiker en geeft zuurstof af.
Related exercises
There is no exercise for this topic yet
Teacher or creator: make the first exercise with Puro Editor and choose Voedselketens as its topic. It will appear here as soon as it is published.
1. Wat heb jij vandaag gegeten?
Wat heb je vandaag bij het ontbijt gegeten?
Komt het eten van een plant of van een dier?
Waar haalt de plant zijn energie vandaan?
Wat eet de vos op de weide?2. De zon geeft de energie
Al het eten begint bij de zon. De plant gebruikt zonlicht, water en koolstofdioxide uit de lucht. Daarvan maakt hij zelf zijn voedsel. Dat heet fotosynthese. Daarom is de plant een producent. De voedselketen begint altijd bij een producent.

De zon komt op boven het gras. Het gras gebruikt het zonlicht om voedsel te maken.. Photo: Dülmen, Kirchspiel, Dernekamp, Gras im Sonnenaufgang -- 2023 -- 6363-7, Dietmar Rabich, CC BY-SA 4.0, modified: verkleind 3. Consumenten eten andere organismen
Een dier maakt zijn voedsel niet zelf, dus het is een consument. Een planteneter eet planten. Een vleeseter eet andere dieren. Een alleseter eet zowel planten als dieren.

Planteneter: het wilde konijn eet gras en andere planten. De foto is gemaakt in Noord-Baden in Duitsland.. Photo: Junges Wildkaninchen vor Brennnesseln, 4028mdk09, CC BY-SA 3.0, modified: verkleind 
Vleeseter: de vos vangt vooral kleine dieren. De foto is gemaakt op een weide in Halle in Duitsland.. Photo: Rotfuchs (Mai 2025) 2, Romzig, CC0, modified: verkleind 
Het everzwijn eet planten, wortels en kleine dieren. De foto is gemaakt in het Beierse Woud in Duitsland.. Photo: Wildschwein Bayern, Armatus1995, CC BY-SA 4.0, modified: verkleind 4. De voedselketen op de weide
De voedselketen laat zien wie wie eet. De pijl gaat van degene die wordt opgegeten naar degene die eet: gras → konijn → vos. De pijl laat zien waar de energie naartoe gaat.

Photo: Blumenwiese in Ingolstadt 2024, Chrisi1964, CC0, modified: verkleind 
Photo: Junges Wildkaninchen vor Brennnesseln, 4028mdk09, CC BY-SA 3.0, modified: verkleind 
Photo: Rotfuchs (Mai 2025) 2, Romzig, CC0, modified: verkleind - Producent Het gras maakt zijn voedsel met zonlicht.
- Planteneter Het konijn eet gras.
- Vleeseter De vos eet het konijn.
5. Afbrekers brengen de voedingsstoffen terug
Als een plant of een dier doodgaat, breken afbrekers het af. Afbrekers zijn bijvoorbeeld schimmels en bacteriën. Ze maken voedingsstoffen vrij in de grond. Planten gebruiken de voedingsstoffen opnieuw. De stoffen gaan rond in een kringloop, maar de energie komt steeds van de zon.

Het elfenbankje groeit op rottend hout en breekt het af. Zo komen voedingsstoffen terug in de grond.. Photo: Trametes versicolor - Coriolus versicolor - Polyporus versicolor - Schmetterlingstramete - Bunte Tramete - Schmetterlingsporling - 01, Norbert Nagel, CC BY-SA 3.0, modified: verkleind 6. Voedselweb
Dieren eten vaak verschillende soorten voedsel, dus de ketens raken met elkaar verweven tot een voedselweb. Als het konijn verdwijnt, kan de vos meer patrijzen eten. Als het gras verdwijnt, hebben het konijn en de patrijs geen eten meer. Dan heeft ook de vos het zwaar.

Voedselweb: de pijlen wijzen van degene die wordt opgegeten naar degene die eet. De afbeelding toont een vos, een hoenderachtige vogel (patrijs), een konijn en planten.. Photo: Example trophic web fox partridge rabbit and plants, Wiki brain, CC BY-SA 4.0, modified: verkleind 7. Bouw je eigen voedselketen
Bouw in tweetallen een keten: producent, planteneter en vleeseter. In welke richting wijzen de pijlen?
Wat gebeurt er met het konijn en de vos als het gras op de weide doodgaat?
Waar in de keten speelt de zon een rol?
Wat zou er gebeuren als er geen afbrekers waren?
Summary
De voedselketen begint bij de zon en de producent: de plant maakt zijn voedsel door fotosynthese. Consumenten, dus planteneters, vleeseters en alleseters, eten andere organismen. De pijl gaat van degene die wordt opgegeten naar degene die eet. Afbrekers, zoals schimmels en bacteriën, brengen de voedingsstoffen van dode organismen terug in de grond. Veel ketens vormen samen een voedselweb.
Frequently asked questions
Zijn algen producenten?
Ja. Algen maken hun voedsel met zonlicht, net als planten. In meren en vijvers zijn algen het begin van veel voedselketens.
Is de mens een consument?
Ja. De mens is een alleseter en dus een consument, omdat hij zowel planten als dieren eet. Ook de mens maakt deel uit van voedselketens.
Eet de vos alleen dieren?
Niet altijd. De vos eet vooral kleine dieren, maar ook bessen. In de natuur is de grens tussen vleeseter en alleseter niet altijd scherp.