Een rustig bergmeer waarin de bergen weerspiegeld worden; in de vallei hangt een lage mistwolk
Foto: Königssee mirror view from Malerwinkel, Bobak Ha'Eri, CC BY 3.0, bewerkt: verkleind

De waterkringloop: verdamping, condensatie en regen

De waterkringloop voor leerjaar 3–4: verdamping, condensatie, regen en grondwater, met dia's, opdrachten, foto's, een schema en een proefje met een pot.

De waterkringloop betekent dat hetzelfde water steeds rondgaat tussen zee, lucht en land. De zon laat water verdampen, in de lucht condenseert het tot wolken, en de regen brengt het terug naar de grond. Onderweg verandert water van toestand: soms is het vloeibaar, soms waterdamp en soms ijs of sneeuw. Elke stap staat klaar om als dia aan de klas te tonen.

Aan het eind kunnen de leerlingen de stappen van de waterkringloop benoemen en in eigen woorden vertellen. De klas maakt ook een kleine waterkringloop in een glazen pot.

Belangrijke begrippen

waterkringloop
Water verdampt, vormt wolken, valt als regen en stroomt terug naar de zee.
verdampen
Een vloeistof wordt een gas, zoals een plas die in de zon opdroogt.
condensatie
Een gas wordt vloeibaar als het afkoelt, zoals druppels op de buitenkant van een koud glas.
waterdamp
Water dat een gas is geworden. Het stijgt op uit kokend water.
wolk
Een witte of grijze hoop piepkleine waterdruppeltjes die in de lucht zweeft.
regen
Waterdruppels die uit de wolken op de grond vallen.
sneeuw
Zachte witte vlokken die uit de lucht vallen als het koud is.
grondwater
Grondwater is water onder de grond, in de bodem en in spleten in het gesteente. Regenwater zakt de grond in en wordt onderweg gezuiverd, en het kan als drinkwater worden gebruikt.

Gerelateerde oefeningen

  1. 1. Waar blijft de plas?

    Waar blijft de plas als de zon schijnt?
    Waar komen de wolken vandaan?
    Waar gaat het regenwater naartoe als het op de grond is gevallen?

  2. 2. Water is overal

    Het meeste water op aarde zit in de zee. Water is er ook in meren, rivieren, gletsjers en onder de grond. In de lucht zit water als onzichtbare waterdamp. Water blijft niet op één plek, maar is voortdurend in beweging.

    Golven rollen een lang zandstrand op; de lucht is blauw en in de verte zwemmen mensen
    Zee: het meeste water op aarde zit in de zee, en dat is zout. De foto is genomen aan de Adriatische Zee bij het Lido van Venetië.. Foto: Adriatic waves on the beach of the Lido, Venice (IMG 5748), Tomasz Chralowicz, CC BY-SA 4.0, bewerkt: verkleind
    Een met sneeuw bedekte gletsjer slingert tussen de bergen onder een blauwe lucht
    Gletsjer: in het ijs zit zoet water vastgelegd. De foto is genomen bij de Aletschgletsjer in de Zwitserse Alpen.. Foto: Aletschgletscher-Eggishorn, Tobias Alt, Tobi 87, CC BY-SA 4.0, bewerkt: verkleind
    Een brede rivier stroomt door een stad; links een rij huizen en rechts een kade, in het water zwemmen mensen
    Rivier: de Rijn stroomt door de stad Bazel in Zwitserland. De rivier zet zijn weg voort naar de Noordzee.. Foto: Der Rhein in Basel 2, WikiEuropian, CC BY-SA 4.0, bewerkt: verkleind
    Een turkooizen bronpoel midden in het bos; aan de rand van het water een oude stenen sluisdeur
    Grondwater: de Blautopf is een bron in Baden-Württemberg in Duitsland. Het water dat onder de grond heeft gestroomd, komt hier aan de oppervlakte.. Foto: View of the Blautopf (spring), PpP-v-v-i, CC BY-SA 4.0, bewerkt: verkleind
  3. 3. De zon laat water verdampen

    De zon verwarmt het water van zeeën, meren en de grond. Uit het warme water stijgt waterdamp op in de lucht. Dit heet verdamping. Waterdamp is een gas dat je niet kunt zien. Daarom droogt natte was: het water erin verdampt in de lucht.

    Witte en blauwe handdoeken hangen aan een waslijn voor een stenen muur
    De handdoeken drogen in de zon doordat het water erin in de lucht verdampt. De foto is genomen in Umag in Kroatië.. Foto: Drying laundry, Umag, Istria, Croatia, Michal Klajban, CC BY-SA 4.0, bewerkt: verkleind
  4. 4. Waterdamp condenseert tot wolken

    Waterdamp stijgt op en koelt af. Als het afkoelt, verandert het in kleine waterdruppels. Dit heet condensatie. Hoog in de lucht vormen de druppels wolken. Dicht bij de grond ontstaat mist en 's nachts dauw.

    Witte stapelwolken tegen een donkerblauwe lucht
    Wolk: aan de hemel is waterdamp gecondenseerd tot kleine druppels.. Foto: White Cumulus Clouds against Blue Sky (2), Lance Vanlewen, CC BY-SA 4.0, bewerkt: verkleind
    Lage mist hangt 's ochtends boven een weide en een bos; rechts de hoek van een huis
    Mist: een wolk die vlak boven de grond ontstaat. De foto is van een zomerochtend in het Leintal in Duitsland.. Foto: 2015-Bodennebel-Leintal, Kreuzschnabel, CC BY-SA 3.0, bewerkt: verkleind
    Drie heldere druppels aan de rand van een grassprietje, met een donkergrijze achtergrond
    Dauw: het grassprietje is 's nachts afgekoeld, en waterdamp uit de lucht is erop gecondenseerd tot druppels.. Foto: Dew drops on blade of grass in the morning, Massimo brizzi, CC BY-SA 4.0, bewerkt: verkleind
  5. 5. Regen, sneeuw en hagel

    Als de druppels of ijskristallen zwaar worden, vallen ze naar beneden. Dit heet regen.

    Regendruppels op een raam, met een grijze lucht erachter
    Regen: druppels op een raam. De druppels die uit de wolken vallen, zijn zo groot dat ze niet meer in de lucht kunnen blijven zweven.. Foto: Raindrops on the glass, BogTar201213, CC BY-SA 4.0, bewerkt: verkleind
    Een uitvergrote sneeuwvlok met zes armen tegen een blauwe en grijze achtergrond
    Sneeuw: een sneeuwvlok sterk vergroot. Het kristal is maar 4–5 millimeter breed. De foto is in december genomen in Moskou.. Foto: Snowflake macro photography 1, Alexey Kljatov, CC BY-SA 4.0, bewerkt: verkleind
    In een handpalm ligt een handvol witte ijsbolletjes, hagelstenen dus, met gras op de achtergrond
    Hagel: kleine ijsbolletjes in een handpalm. Hagelstenen ontstaan in onweerswolken.. Foto: Kroupy, Karel Štípek, CC0, bewerkt: verkleind
    1. Regen Uit een wolk vallen waterdruppels
    2. Sneeuw IJskristallen groeien uit tot sneeuwvlokken
    3. Hagel In een onweerswolk ontstaan kleine ijsbolletjes
  6. 6. De waterkringloop

    De waterkringloop gaat verder als het regenwater in beken en rivieren stroomt. De rivieren voeren het water naar de zee. Een deel van het water sijpelt in de grond en wordt grondwater. Daarna begint de kringloop opnieuw.

    Een getekend schema van een berglandschap: zon, wolken, regen, rivier, meer en zee, met pijlen die laten zien hoe het water beweegt; op de afbeelding staat geen tekst
    De waterkringloop als vereenvoudigd schema. Foto: The water cycle, blank with no text, cropped correctly, Ingwik, CC BY-SA 3.0, bewerkt: verkleind
  7. 7. Probeer het in een pot

    Proef: In een glazen pot zit warm water. De leerkracht dekt de pot af met een bord met ijsblokjes erop. Waar verdampt het water en waar condenseert het?
    Bespreek: Waarom ligt er 's ochtends dauw in het gras, maar niet 's middags?
    Bespreek: Waar in de kringloop is water een gas en waar is het ijs?

Samenvatting

In de waterkringloop beweegt water zich tussen zee, lucht en land. De zon verwarmt het water, en het verdampt tot waterdamp. Hoog in de lucht koelt de waterdamp af en condenseert tot wolken. Uit de wolken valt water, sneeuw of hagel. Het regenwater stroomt naar de rivieren en de zee of sijpelt de grond in en wordt grondwater. Daarna begint de kringloop opnieuw.

Veelgestelde vragen

Waarom is regenwater niet zout, terwijl het water uit de zee verdampt?

Als zeewater verdampt, blijft het zout in de zee achter. Alleen waterdamp stijgt op in de lucht. Daarom bestaan wolken en regenwater uit zoet water.

Waarom vallen wolken niet op de grond?

De druppels in een wolk zijn heel klein en licht, en de opstijgende lucht houdt ze omhoog. Als de druppels samensmelten en zwaar worden, vallen ze als regen naar beneden.

Waar komt kraanwater vandaan?

Het komt uit meren, rivieren of grondwater. Het waterleidingbedrijf zuivert het water voordat het uit de kraan komt. In veel landen komt een deel van het drinkwater uit grondwater, dat is ontstaan uit regenwater.

Probeer oefeningen

Hebben jullie dit onderwerp in de les behandeld? Maak er een opdracht over voor je klas.

Maak een opdracht